ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ: Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΕΞΙΑ

Η φύση κάνει καλό στο σώμα και στο πνεύμα. Παρόλο που κάθε είδους κήπος μπορεί να ωφελήσει τους χρήστες του, οι θεραπευτικοί κήποι προσφέρουν συγκεκριμένα και στοχευμένα οφέλη για την υγεία. Οι θεραπευτικοί κήποι μπορούν να δημιουργηθούν τόσο σε ιδιωτικούς όσο και σε επαγγελματικούς χώρους.

Άτομα που αναζητούν ηρεμία μπορούν να απολαμβάνουν έναν τέτοιο κήπο στην αυλή τους, ενώ  νοσοκομεία και κοινοτικά κέντρα είναι μερικοί από τους επαγγελματικούς χώρους που μπορούν να επωφεληθούν από την ύπαρξη ενός θεραπευτικού κήπου στις εγκαταστάσεις τους.


Η Αξία των Θεραπευτικών Κήπων

Τα θεραπευτικά οφέλη της κηπουρικής καταγράφηκαν για πρώτη φορά σε κήπο ξενώνα (hospice) τον 12ο αιώνα. Με την πάροδο των ετών, μελέτες έδειξαν ότι οι κήποι συμβάλλουν σημαντικά στην αποκατάσταση ασθενών. Οι θεραπευτικοί κήποι μπορούν να βοηθήσουν άτομα με προσωρινές ή μόνιμες δυσκολίες ή αναπηρίες να ανακτήσουν την αίσθηση ανεξαρτησίας και ικανότητας. Σε σωματικό επίπεδο, ενισχύουν τις κινητικές δεξιότητες, προάγουν την άσκηση και διεγείρουν τις αισθήσεις.





Σε ψυχικό επίπεδο, μειώνουν το άγχος και την ανησυχία, ενώ παράλληλα ενθαρρύνουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και την ανάπτυξη κοινότητας. Οι δραστηριότητες σε έναν θεραπευτικό κήπο μπορεί να είναι παθητικές, όπως η παρατήρηση πουλιών ή η χαλάρωση σε ένα παγκάκι, ή πιο ενεργητικές, όπως το σκάψιμο στο χώμα και η συγκομιδή βρώσιμων φυτών.

Στοιχεία των Θεραπευτικών Κήπων

Οι θεραπευτικοί κήποι πρέπει να σχεδιάζονται με βάση τις ανάγκες μιας συγκεκριμένης ομάδας πληθυσμού. Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι που εξυπηρετούν διαφορετικούς θεραπευτικούς στόχους, όπως αισθητηριακοί κήποι, κήποι διαλογισμού ή κήποι προσβασιμότητας. Ανεξάρτητα από τον επιμέρους στόχο, ο σχεδιασμός πρέπει να εξασφαλίζει άνεση και απόλαυση για άτομα με το ευρύτερο δυνατό φάσμα αναγκών.
Για παράδειγμα, τα μονοπάτια πρέπει να έχουν επαρκές πλάτος ώστε ένα αναπηρικό αμαξίδιο να μπορεί να πραγματοποιεί πλήρη στροφή. Τα δάπεδα πρέπει να είναι επίπεδα, καθώς κλίσεις άνω του 5% μπορεί να δυσκολεύουν άτομα που χρησιμοποιούν μπαστούνι, περιπατητήρα ή αναπηρικό αμαξίδιο.
Επίσης, το υλικό του δαπέδου πρέπει να επιλέγεται προσεκτικά ώστε να μην γίνεται ολισθηρό όταν βρέχεται. Σημεία αναφοράς κατά μήκος της διαδρομής, όπως ένα υδάτινο στοιχείο ή ένας χώρος καθιστικού, μπορούν να βοηθήσουν άτομα με προβλήματα όρασης ή μνήμης.





Οι θεραπευτικοί κήποι πρέπει να παρέχουν ένα ασφαλές, προστατευμένο και άνετο περιβάλλον. Είναι σημαντικό να προβλέπονται σκιερά σημεία για άτομα με αυξημένη ευαισθησία στον ήλιο, καθώς και επαρκείς χώροι καθιστικού για όσους κουράζονται εύκολα.

Κατά την επιλογή φυτών, καλό είναι να επιδιώκεται ποικιλία για τη μέγιστη αισθητηριακή διέγερση. Αρωματικά φυτά όπως λεβάντα ή δεντρολίβανο, καθώς και φυτά με ιδιαίτερη υφή όπως η σταχτοειδής ,ενισχύουν την εμπειρία.

Ηχητικά στοιχεία, όπως νερό που τρέχει ή καμπανάκια ανέμου, μπορούν να δημιουργήσουν μια χαλαρωτική ατμόσφαιρα. Οι θεραπευτικοί κήποι μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν ζώνες συμμετοχής, όπου οι επισκέπτες φυτεύουν σπόρους ή κλαδεύουν φυτά.

Τα υπερυψωμένα παρτέρια πρέπει να σχεδιάζονται ώστε να είναι προσβάσιμα σε χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων, ενώ χαμηλότερα παρτέρια επιτρέπουν και σε μικρά παιδιά να συμμετέχουν στην κηπουρική. Διαδραστικά στοιχεία, όπως ταΐστρες πουλιών ή κήποι πεταλούδων, ενισχύουν το αίσθημα σύνδεσης με τη φύση.

Τι Πρέπει να Αποφεύγεται

Τα στοιχεία που πρέπει να αποφεύγονται εξαρτώνται από τις ανάγκες των χρηστών του χώρου. Για παράδειγμα, σε κήπο που προορίζεται για ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία, συνιστάται να αποφεύγονται έντονα αρωματικά φυτά, καθώς οι θεραπείες μπορεί να προκαλούν αυξημένη ευαισθησία στις οσμές και ναυτία.
Σε κήπους που βρίσκονται σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων με ασθενείς που πάσχουν από άνοια, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι χρήστες δεν θα χαθούν στον χώρο και ότι δεν υπάρχουν τοξικά φυτά που μπορούν να καταναλωθούν.





Γενικά, πρέπει να αποφεύγονται δηλητηριώδη φυτά ή φυτά που προκαλούν αλλεργίες. Όλα τα στοιχεία του κήπου πρέπει να σχεδιάζονται ώστε να μην εγκυμονούν κινδύνους. Η συζήτηση με τον πελάτη μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό πιθανών απειλών που ίσως παραβλεφθούν.

Παρότι ο θεραπευτικός κήπος πρέπει να είναι ελκυστικός και διαδραστικός, δεν πρέπει να γίνεται υπερβολικά έντονος ή υπερδιεγερτικός. Ο στόχος είναι ένας ήρεμος και αρμονικός σχεδιασμός. Τέλος, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες συντήρησης, ώστε ο κήπος να παραμένει ασφαλής, λειτουργικός και προσβάσιμος για όλους.